Việc chuẩn bị phiên tòa hình sự sơ thẩm cần tập trung vào chứng cứ và quyền tố tụng. Ngày xét xử không phải thời điểm thích hợp để bắt đầu đọc cáo trạng. Đây cũng không phải lúc bắt đầu tìm chứng từ quan trọng. Việc chuẩn bị nên tập trung vào các vấn đề còn tranh luận và tài liệu có thể kiểm tra. Đồng thời, cần chú ý quyền của người tham gia tố tụng.
Kiểm tra giấy tờ và tư cách tham gia
Danh mục chuẩn bị phải theo đúng tư cách tố tụng. Với bị cáo và người bào chữa: giấy triệu tập hoặc quyết định nhận được, bản cáo trạng, tài liệu chứng cứ được tiếp cận hợp pháp, chứng cứ về diễn biến sự việc, nhân thân và tình tiết giảm nhẹ. Với bị hại: tài liệu xác định thiệt hại, chi phí điều trị/khắc phục, khoản đã được bồi thường và căn cứ yêu cầu đối với người có nghĩa vụ. Với nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: chứng cứ quyền sở hữu tài sản, hợp đồng, chứng từ và phần quyết định có ảnh hưởng đến mình. Từng tài liệu nên được đánh số, ghi nguồn và mục đích chứng minh; tài liệu nộp bổ sung cần có bằng chứng tiếp nhận. Không hướng dẫn mọi người sử dụng một bộ hồ sơ hoặc một bản trình bày giống nhau vì phạm vi quyền và lợi ích tố tụng khác nhau.
Bị cáo và bị hại có quyền và nghĩa vụ khác nhau. Người làm chứng và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng có quyền và nghĩa vụ khác nhau. Người thân đi cùng không mặc nhiên được phát biểu thay người tham gia. Họ cũng không mặc nhiên được đưa ra yêu cầu tố tụng thay người tham gia.
Trường hợp liên quan người chưa thành niên cần đối chiếu quy định chuyên biệt. Trong đó có yêu cầu bảo vệ và thủ tục phù hợp. Không dùng một mẫu chuẩn bị chung để bỏ qua những bảo đảm riêng này.
Chuẩn bị phiên tòa hình sự sơ thẩm: Lập bảng vấn đề
Nên tách hành vi, vai trò, chứng cứ, hậu quả và căn cứ pháp luật. Với mỗi điểm không đồng ý, ghi nội dung nào trong hồ sơ cần đối chiếu và yêu cầu Tòa án xem xét điều gì.
Ví dụ giả định, một khoản tiền được cho là thiệt hại. Tuy nhiên, đã có chứng từ hoàn trả một phần khoản tiền đó. Hồ sơ cần xác định ngày trả, người nhận và mục đích của khoản tiền. Không nên đưa một sao kê thiếu nội dung rồi yêu cầu Hội đồng xét xử tự suy ra.
Bản trình bày nên ngắn, trung thực và nhất quán với tài liệu. Việc chuẩn bị không phải học thuộc câu chuyện do người khác viết sẵn. Càng không phải thống nhất lời khai với người làm chứng.
Tách chứng cứ về sự việc khỏi tài liệu giảm nhẹ
Chứng cứ bào chữa có thể liên quan việc có hay không có hành vi, vai trò hoặc căn cứ định tội. Tài liệu giảm nhẹ lại phục vụ đánh giá trách nhiệm và hình phạt khi có căn cứ tương ứng. Hai nhóm cần được tổ chức riêng để tránh lẫn mục tiêu. [1] [2]
Tài liệu về khắc phục hậu quả, nhân thân hoặc hoàn cảnh phải phản ánh đúng thực tế. Không nên xin xác nhận với nội dung chung chung không thể kiểm tra. Cũng không nên tạo một thỏa thuận bồi thường chỉ trên giấy.
Nếu cần người làm chứng, giám định hoặc tài liệu bổ sung, nên nêu yêu cầu sớm qua thủ tục phù hợp. Đồng thời, cần giải thích sự cần thiết. Không thể tự bảo đảm rằng mọi yêu cầu đều được chấp nhận. Cũng không thể bảo đảm mọi người được đề nghị đều sẽ có mặt.
Chuẩn bị phiên tòa hình sự sơ thẩm: Giao nộp tài liệu
Mỗi tài liệu nên có tên, ngày, nguồn và nội dung chứng minh. Giữ bản gốc để đối chiếu theo yêu cầu, chuẩn bị bản sao phù hợp và lưu xác nhận đã giao nộp. Không gửi nhiều phiên bản khác nhau mà không giải thích bản nào thay thế bản nào.
Tại phiên tòa, thực hiện quyền hỏi, trình bày và tranh luận theo điều hành và quy định tố tụng. Nếu nội dung ghi nhận chưa đúng, cần đề nghị làm rõ bằng cách phù hợp. Tránh ngắt lời hoặc tranh cãi ngoài trọng tâm. [1]
Chuẩn bị lập luận khác với luyện một lời kể có sẵn
Trước phiên tòa, bị cáo và luật sư có thể thảo luận các vấn đề trọng tâm của hồ sơ, những tài liệu cần đối chiếu và cách thực hiện quyền hỏi, tranh luận. Tuy nhiên, chuẩn bị không đồng nghĩa thống nhất một câu trả lời bất kể sự thật. Nếu người tham gia chỉ nghe kể lại một phần sự việc, cần nói rõ giới hạn hiểu biết; nếu không nhớ chính xác thời điểm, nên dựa vào tài liệu thay vì chọn một mốc hợp lý cho câu chuyện.
Ví dụ, hồ sơ có ba khoản chuyển tiền diễn ra trong hai ngày khác nhau. Người bào chữa nên lập bảng thời gian, người chuyển, nội dung giao dịch và tài liệu đi kèm. Bảng giúp xác định đâu là việc đã chứng minh và đâu là giả thuyết. Người được bảo vệ có thể tham khảo bảng khi chuẩn bị. Tuy nhiên, không nên học thuộc một kịch bản do người khác áp đặt. Mọi yêu cầu kiểm tra, tranh luận đều cần phục vụ xác định sự thật khách quan. Các yêu cầu phải được thực hiện theo sự điều hành hợp pháp tại phiên tòa.
Chuẩn bị phiên tòa hình sự sơ thẩm: Phân công chứng cứ
Với vụ án có nhiều người hoặc nhiều hành vi, nên chia tài liệu thành các nhóm: chứng cứ về sự kiện, vai trò và yếu tố lỗi; kết quả giám định, định giá; chứng cứ về hậu quả và việc khắc phục; tài liệu về quyền, thủ tục; tài liệu về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ. Mỗi tài liệu cần có mã số, nguồn, ngày, người quản lý bản gốc và điều cần chứng minh. Sự phân loại này giúp tránh tình trạng một giấy tờ quan trọng nằm trong tập hàng trăm trang không có chỉ mục.
Nếu luật sư đã được tiếp cận hồ sơ hợp pháp, nên đối chiếu số bút lục. Đồng thời, lập danh sách những trang cần trao đổi tại phiên tòa. Với tài liệu mới phát sinh, nêu rõ thời điểm có được và lý do trước đó chưa cung cấp. Không lén sửa ngày trên chứng từ để cho rằng đã tồn tại từ khi điều tra. Nếu dữ liệu cần xác minh chuyên môn, cần đánh giá việc đề nghị giám định hoặc triệu tập người liên quan. Phải tuân thủ quyền và thủ tục, không mặc nhiên coi mọi tài liệu tự nộp là chứng cứ được công nhận.
Nếu bị hại và bị cáo bất đồng về khoản bồi thường
Phần dân sự trong vụ án có thể ảnh hưởng quyền lợi và việc đánh giá khắc phục hậu quả, nhưng cần phân biệt các khoản: tài sản đã thu hồi, chi phí thực tế, thu nhập bị mất và nghĩa vụ còn tranh chấp. Nếu đã thanh toán một phần, phải có biên nhận hoặc chứng từ thể hiện khoản nào được trả, ai nhận và có bảo lưu yêu cầu khác hay không. Không nên xác nhận “đã bồi thường toàn bộ” nếu tài liệu mới chỉ chứng minh một đợt chuyển tiền.
Ví dụ, có người bị thiệt hại yêu cầu chi phí sửa chữa 300 triệu đồng. Tuy nhiên, hai bên bất đồng về tình trạng tài sản trước vụ việc. Hướng xử lý cần dựa trên hồ sơ hiện trạng, tài liệu sửa chữa và mức độ thiệt hại. Đồng thời, phải xem xét mối liên hệ với hành vi đang xét xử. Việc thương lượng có thể diễn ra hợp pháp và tự nguyện. Không được dùng việc bồi thường để yêu cầu bị hại khai khác sự thật. Nếu còn tranh chấp, cần nêu yêu cầu và tài liệu cho phần dân sự. Không nên chỉ nói “bồi thường bao nhiêu cũng được”.
Kế hoạch làm việc trong tuần trước phiên tòa
Trong những ngày đầu, đọc lại cáo trạng, quyết định đưa vụ án ra xét xử và bảng tóm tắt chứng cứ. Sau đó họp với luật sư để xác định tối đa vài vấn đề trọng tâm có thể làm thay đổi cách đánh giá vụ án, thay vì liệt kê mọi chi tiết nhỏ. Tiếp theo, kiểm tra hồ sơ gốc và liên hệ hợp pháp với người có trách nhiệm cung cấp tài liệu, bảo đảm không tác động nội dung họ sẽ trình bày. Cuối cùng, chuẩn bị bản danh mục tài liệu, một bản tóm tắt ngắn cho từng vấn đề và phương án nộp bổ sung nếu cần.
Ngày xét xử, người có quyền tham gia cần đến đúng giờ và mang giấy tờ. Đồng thời, phải tuân thủ hướng dẫn của Tòa án. Người thân nên xác định đúng tư cách trước khi đăng ký phát biểu hoặc đưa tài liệu. Không quay, phát trực tiếp hay công bố thông tin tố tụng trái quy định. Sau khi Tòa tuyên án, ghi nhận phần quyết định, ngày tuyên và tư cách người có quyền kháng cáo. Phải tính đúng thời hạn kháng cáo, không chờ cả gia đình đọc xong bản án.
Những tình huống có thể làm thay đổi kế hoạch xét xử
Nếu phát sinh tài liệu mới, người làm chứng vắng mặt hoặc có vấn đề về phiên dịch, sức khỏe, cần phân biệt mong muốn của gia đình với căn cứ tố tụng. Việc Tòa án quyết định hoãn hay tiếp tục xét xử phải theo điều kiện pháp luật, không tự động do một bên gửi đơn. Tài liệu đề nghị nên trình bày sự kiện, chứng cứ và ảnh hưởng đến quyền hoặc việc xác định sự thật.
Nếu vụ án có người dưới 18 tuổi, phải lưu ý các bảo đảm riêng. Luật Tư pháp người chưa thành niên áp dụng từ năm 2026, ngoài quy định tố tụng chung. Gia đình và luật sư cần kiểm tra thành phần tham gia và cách lấy ý kiến. Đồng thời, cần kiểm tra các yêu cầu bảo vệ phù hợp. Mục đích là giúp phiên tòa đánh giá chứng cứ công bằng, tránh gây áp lực không cần thiết cho người chưa thành niên. Không dùng quy trình của người trưởng thành cho mọi trường hợp.
Có cần viết sẵn lời nói sau cùng không?
Có thể chuẩn bị ý chính để trình bày rõ ràng, nhưng nội dung phải là ý kiến thật của bị cáo. Lời nói sau cùng không thay thế phần kiểm tra chứng cứ hoặc lập luận pháp lý đã cần được làm rõ trước đó. Sau khi tuyên án, cần ghi nhận quyết định và kiểm tra ngay quyền, thời hạn kháng cáo.
Cần luật sư rà soát hồ sơ trong vụ án hình sự?
Bạn có thể chuẩn bị giấy mời, quyết định tố tụng, cáo trạng hoặc bản án đã nhận, kèm tài liệu liên quan và mốc thời gian cần xử lý. Liên hệ Công ty Luật TNHH Thái Dương FDI Hà Nội qua 0866 222 823 để đặt lịch trao đổi phạm vi hỗ trợ. Việc tư vấn phụ thuộc tư cách tố tụng, tài liệu và giai đoạn thực tế; không có cam kết trước về kết quả vụ án.
Nội dung là thông tin pháp lý chung. Việc áp dụng phụ thuộc chứng cứ, tư cách tố tụng và thời điểm. Đồng thời, phải xem xét các quy định có hiệu lực đối với từng hồ sơ.
Nguồn pháp lý
[1] Bộ luật Tố tụng hình sự — VBHN 172/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 01/10/2026 | Xem văn bản gốc [2] Bộ luật Hình sự — VBHN 135/VBHN-VPQH ngày 05/09/2025 | Xem văn bản gốc [Bổ sung] Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026. Luật áp dụng đối với trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh. Tra cứu: https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=212487&orggroupid=1&pageid=27160Bài viết liên quan
- Bị hại yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự như thế nào?
- Muốn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cần chuẩn bị giấy tờ gì?
- Kháng cáo bản án hình sự sơ thẩm trong bao nhiêu ngày?
- Đặt lịch tư vấn với luật sư Luật Thái Dương
